Ali Farka Toure
Mande Variations Toumani Diabaté
Toumani Diabaté "Mande Variations" Albüm Kapağı
Toumani Diabate Batı Afrika’nın 21 telli özgün kora enstrümanı dünya müzik haritasına yerleştireli neredeyse yirmi yıl oldu. Yetmiş bir kuşaktır müzisyen olan Diabate sülalesinin bir üyesi olan 1965 doğumlu Toumani Diabate, birçok albümde yer almasına rağmen 1988 tarihli ilk solo albümü “Kaira”dan sonra ikinci solo çalışması “The Mandé Variations” ile tekrar karşımızda. Kora maestrosu ilk solu çalışmasında antik Mali ezgilerinden oluşan folklorik repertuarını dünya müzik platformuna taşıdı ve herkesin koraya karşı duyarlılığını arttırdı. Bu yeni çalışmasında sanatçı kora tekniklerini geliştirerek daha derin ezgilere doğru yola çıkıyor. Albüm, Diabate’nin engin virtüözlüğünün bir yansıması olmasının yanı sıra yenilikçi düzenlemeleri ve çalma tetkikleri ile kora kalıplaşmış sınırlarından dışarıya taşıyor.
Toumani Diabate’nin nefes kesen kora tekniğinin en önemli unsuru birbirine örülerek işlenen bas, ana ritim ve melodi – adeta iki kora aynı anda farklı ritimlerde çalınıyormuş gibi. Oysa Toumani her şeyi tek bir kora ile hallediyor. Normalde dört farklı akorda (Tomora ba, hardino, sauta ve Tomora mesengo) sahip olan kora, Toumani sayesinde bu albümde beşinci akordu kulaklarımız ile tanıştırıyor. “Egyptian” (Mısırlı) adı verilen bu akort, bas ağırlıklı melankolik bir ritme sahip ve yeni albümün geneline hâkim. Özellikle açılış parçası ‘Si Naani’ bunun en güzel örneklerinden biri.
Toumani Diabaté’nin Symmetric Orchestra adlı ekibi ile kaydettiği bir önceki albümü 2006 tarihli “Boulevard de l’Independance,” Batı Afrika’nın efsanevi Mandé imparatorluğundan günümüze kadar gelmeyi başaran canlı, nahoş ve ritmik melodilerin bir orkestral yansımasıydı. Oysa yeni albümü sadece ve sadece kora üzerine yoğunlaşan bir çalışma. Bir albümden daha çok bir misyonu temsil eden “The Mande Variations”, Mali’nin asıl kültürel köklerini yansıtan bir müziksel serüven.
World Circuit şirketinin efsanevi yapımcıları Nick Gold ve Jerry Boys tarafından tek bir kayıtta kaydedilen albüm, sekiz eşsiz parçadan oluşuyor. Kora’yı daha önce duymadığımız bir organik tonda kaydeden ekip, stüdyonun tüm atmosferini albüme yansıtmış. Albüm boyunca Toumani Diabate’nin nefes alışından tutun, teller arasında geçişlerdeki sürtünmeleri bile duyabiliyorsunuz. Ustası Ali farka Toure’ye adadığı aynı adlı parçasında adeta bas vuruşlarındaki yankıları yaşıyorsunuz. Dinlendirici vuruşların yer aldığı ‘Elyne Road’ (Londra’da bir caddenin adı) ve ‘Ismael Drame’ adlı parçalarda sanatçı, yüce bir atmosfer yaratıyor. Çekici, yoğun ve hızlı ritimlerle akan, artık aramızda olmayan Senegalli kora ustası Kounding Cissoko’ya adanan aynı adlı parça, albümün en başarıları arasında. Ağırlıkta sakin bir yapıya sahip olan albüm tek agresifliğini ‘El Nabiyouna’ adlı parçada kısa bir süreliğine ortaya çıkarıyor. ‘Djourou Kara Nany’ adlı beste ise Batı stili folk ezgileri ile ayırt edilebilir seken ritimler arasında evliliğin ahengini yansıtan eşsiz bir çalışma. Ancak albümün en keyif veren parçası son sırada yer alan ve adını yine Londra’daki bir caddeden alan ‘Cantelovwes’, zira bu parçada Toumani kovboy filmlerinin en yücesi ‘The Good, The Bad and The Ugly’nin efsanevi Morricone melodisine bir gönderme yapıyor. Bunu yaparken adeta sanatçının bıyık altı gülümsemesini yaşıyorsunuz. Bir saatin üzerinde müziksel bir ahenk sunan albüm, Batı Afrika’dan Avrupa’ya kadar uzanan geniş teknik ve ses sentezlerinden yararlanmasıyla, sanatçının özgün bir duruşunu yansıtıyor.
Bu albüm Toumani’nin hakkıyla sahip olduğu unvanını pekiştiren, evine, köklerine yaptığı dönüşün bir kutlaması. Tek kişilik bir orkestrayı yöneten Toumani Diabate, gelişen, zengin duygusal melodi sentezleriyle dinleyenin kulağına sımsıkı asılıyor. Ne de olsa Toumani Diabaté bu, geçmiş kökleri, radikal çağdaş gelecek ile mükemmel harmanlayan bir müzik terzisi…
Originally posted 2010-05-06 12:18:09. Republished by Blog Post Promoter
Ali Farka Touré’yi Anarken
Samba Touré
Samba Touré Malili bir Blues adamı ve ülkesinde Nehrin Blues Adamı artık aramızda olmayan Ali Farka Touré’nin (1939-2006) himayesinde olmuş olan bir sanatçı. John Lee Hooker’ın Afrikalı versiyonu olarak tarihe geçen Ali Farka Touré ile sok sık ve yoğun turneye çıkan Samba üstadın yanında öğrendikleriyle birlikte kendi stilini geliştirdi. Geleneksel Mali müziğini Kuzey Amerika blues ritimleri ile harmanlayan gitaristin ortaya çıkarttığı tarz Songhai Blues klasmanına giriyor.
Tam bir müziksel patlama içeren “SONGHAI BLUES: Homage To Ali Farka Touré” albüm Samba’nın hocasına sunduğu bir şükransal ağıt. Bunu yaparken de çöl blues ritimlerine sahip çıkıp benimseyen Samba hocasının bıraktığı bayrağı başarıyla taşıyan birkaç sanatçı (bu sanatçıların arasında en çok ön plana çıkan ise hiç kuşkusuz Ali Farka Touré’nin oğlu Viex Farka Touré) arasında.
Samba Touré 1968 yılında dünyamıza adım attı ve gençliğinin büyük bir kısmını Dabi adlı bir köyde geçirdi. Birçok sanatçıda olduğu üzere genç yaşta müziği tutku ile bağlanan Touré köyündeki kısıtlı imkânlardan dolayı Mali’nin başkenti Bamako’ya yerleşti. O dönemde özellikle Zaire’den gelen gitar temaları üzerine yapılandırılan dans müziğine tutku ile bağlanan Samba içerisindeki yeteneği dışa vurmak niyetiyle bir gruba dâhil olup şarkı söyleyip gitar çalmaya başladı. Yoğun çalışmaları esnasında Ali Farka Touré’nin efsaneleşen müziği ile tanışan sanatçı, geleneksel Mali müziğini, çöl blues ritimleri ile evlendiren ve geniş kitlelere ulaştıran bu üstadın adımlarından gitmeye karar verdi. O zamana kadar Zaire müziği ile haşir neşir olan Samba keskin bir dönüş yaparak Ali Farka Touré’yi kendi imkânları içerisinde taklit etmeye başladı, tek amacı bir şekilde üstadın stilinde gitar çalabilmekti.
Şansa Samba’nın kapısını 1997 yılında çaldı zira Ali Farka Touré kendisini grubundan çalmak üzere davet etti. Böyle bir imkânı kaçırmayan Samba hemen evet dedi ve kendini bir anda üstat ile sahnede buldu. Turne esnasında gidilen yerlerde, arşınlanan yollarda üstat ile daha bir yakınlaşan Samba hocasının himayesinde stilini geliştirdi. Uzun turne tecrübesinden sonra Mali’ye dönen ekip Samba ile yollarını ayırdı zira sanatçı kendi solo kariyerine artık bir adım atmak istediğini belirtti. Yanına, sokou (bir nevi geleneksel viyolin) ustası Zoumana Tereta’yı, bas gitarist Oumar Barou Diallo’yu, cabalash virtüözü Hamma Sankaré’yi, davullarda kardeşi Bouri Touré’yi ve son olarak gnoni (dört telli yerel gitar) ve tamani (gelneksel konuşan vurmalı çalgı) çalan Djimé’yi alan Samba, Songhay dilinde yolculuk/ayrılık anlamına gelen “Fondo” adlı ekibi kurdu.
Birlikte “Songhai Blues: Homage To Ali Farka Touré” albümü kaydeden ekip Nijer Nehrinin kıyılarında var olan blues ezgilerini, Batı etkisi ile bezenmiş ritimlerin eşliğinde geleneksel Songhay temaları ile işleyerek dengeli bir harmanlama elde etti. Birçok Mali bestesi gibi Samba’nın sözleri de bizlere Mali’nin farklı sosyal, ahlaki ve eğitici yönlerini aktarıyor. Birçok kültürde olduğu üzere aile kavramı Mali kültüründe de çok önemli ve Samba bu kavramlara beklendiği gibi sokuluyor. ‘Foda Diakaïna’, adlı parçada Samba bir anane ve torun arasındaki birlikteliği Songhay dilinde biz dinleyenlere aktarıyor. ‘Tamani’ ve ‘Anbafo’, gibi Bambara yerel dilinde söylenen parçalarda Samba, Mali ve insanlarını yüceltici sözler ile müziğini süslüyor. Geri kalan parçalarda ise ağırlıkta bir dans ve coşku havası hâkim.
Elbette bir efsanenin yerini doldurmak kolay değil ve bir çoğu zaman imkânsız bir hayal zaten Samba Touré’nin de böyle bir amacı yok ama bu ilk çalışması olmasına rağmen Ali Farka Touré’nin adımlarından emin ve sağlam adımlarla ilerlediğini belirtmekte yarar var. Bunun en güzel yansıması sanatçının albümü kapattığı ‘Ali Farka’ adlı parçada yaşanıyor.
Parça Listesi
01 Anbafo (Bambara Dilinde)
Mali’nin farklı kültürlerini kucaklayan parça, farklı etnik toplulukların kendi hünerleri ve gelenekleri anlatılıyor. Sahip çıkılmadığında her şeyin yok olabileceğinin vurgulandığı parçada sorumluluk bilinci veriliyor.
02 Foda Diakaïna (Songhai Dilinde)
Bir anane ve torun arasındaki sevgi bağı dile getiriliyor.
03 Kaïri Kaïri (Songhai Dilinde)
Kadınların erkekleri kandırmak için kullandıkları marifetleri aktaran bir parça.
04 Bila (Songhai Dilinde)
Aileni dinlediğin sürece her şey yolunda olacak ve başına bir şey gelmeyecek şeklinde nasihatlerde bulunan bir parça.
05 Yawoye (Songhai Dilinde)
Bu geleneksel parça Tombouctou yöresine ait ve ağırlıkta kutsal tören ve düğünlerde çalınır.
06 Koye Ma (Songhai Dilinde)
Kankou Moussa adında çok zengin Malili bir kralı konu eden parça.
07 Baba Guitteye (Songhai Dilinde)
Baba Guitteye adlı bir kasabı konu eden parça, söz konusu kasabın çok yoğun çalışmasına rağmen önlüğünü bembeyaz lekesiz kalmasını anlatıyor.
08 Goye Kurya (Songhai Dilinde)
Emeksiz başarının olamayacağını aktaran bir parça.
09 Tamani (Bambara Dilinde)
Kol altında çalınan, Mali halkının mutluluğunu yansıtan Tamani adlı ufak geleneksel davulu konu eden bir parça.
10 Goye (Songhai Dilinde)
Fakirliğe karşı verilen savaşın müziksel yansıması. Samba burada Mali halkının çok fakir olmasının yanı sıra çok cesur olduğunu dile getiriyor.
11 Soumanako (Bambara Dilinde)
‘Alacakaranlık’ anlamına gelen Soumanko dünyaya gece çöktüğünde herkesin hak ettiğini bulduğunu anlatıyor.
12 Djandjo (Bambara Dilinde)
Bir güzel kadının yüreğini fethetmenin ne kadar zor bir emek olduğunu dile getiren parça, bir kadının kalbin, kazanmanın dünyayı fethetmekten daha zor olduğunu vurguluyor.
13 Ali Farka (Songhai Dilinde)
Ali Farka Touré’ye adanmış bir parça.
Samba Touré - Songhai Blues: Homage To Ali farka Touré
Originally posted 2010-09-17 11:03:21. Republished by Blog Post Promoter
Toumani Diabaté: Geçmişin ve Geleceğin Müzik Terzisi
Toumani Diabate (photo: Youri Lenquette)
Dünyamızda çaldığı enstrüman ile gerçek anlamda özdeşleşen bir elin parmağı kadar az sanatçı vardır. Malili Toumani Diabaté bu sanatçılardan biri. Batı Afrika’nın 21 telli özgün kora enstrümanı ile özleşen sanatçı, son yirmi yıldan beri Kora’yı dünya müzik platformuna taşımakta. Ravi Shankar için sitar, Djivan Gasparyan için duduk, Jimi Hendrix için gitar ve Arif Sağ için saz neyse, Toumani Diabaté için kora o. Albümlerinin ülkemize sınırlı sayıda gelmesiyle pek fazla bilinmeyen veya belki kulaktan dolma bilgilerle tanıdığımız bu sanatçıyı biraz tanıyalım.
Kendi kulvarındaki en ilerici sanatçı olan, 10 Ağustos 1965 Bamako doğumlu, Toumani Diabate, griots veya jelis müzisyen soyundan intikal etmekte. Neredeyse 71 kuşaktır müzisyen olan Diabaté sülalesinin kökleri Mandé İmparatorluğuna kadar uzanmakta. Sülale geleneği olarak, zamanın kora kralı olarak bilinen babası Sidiki Diabaté dâhil olmak üzere hiçbir kimseden ders almadan kora çalmasını öğrenen Toumani Diabaté, enstrümanının sesini kendi kendine buldu.
Zamanla kendi stilini geliştiren yetenekli sanatçı, beş yaşında kora çalmayı çözdü ve ilk grubunu 13 yaşında kurdu. Delikanlı döneminde Mali’nin dünya çapındaki sanatçıları ile uluslararası konserler vermeye başlayan sanatçı, yavaş ama sağlam adımlarla gelişti ve Mali müzik platformunda kendine has özel bir yere sahip oldu. Ut ve arp arasında bir enstrüman olarak sınıflandırılan kora, böylece eşsiz ritimleri ve tınıları ile çağdaş müzik akımında alternatif bir ses yarattı. Kendisini çok yönlü bir sanatçı olarak geliştiren Toumani Diabaté, hem geleneksel Mali müziğine sadık kalıp hem de Flâmenko, blues, caz, rock ve diğer müzik stilleri ile çapraz kültürel etkileşim sağlamakta.
Yazılı kayıtlarda kora çalgı aleti ilk defa Mungo Park’ın 1799 tarihli “Travels in Interior Districts of Africa” adlı kitabında karşımıza çıkıyor. Burada Park, enstrümanı 18 telli kocaman bir arp olarak tanımlıyor. Kantar kabağının kurutulmuş bedeninin yarısının ortasından geçirilen, deri halkalarla sıkıştırılmış uzun ahşap bir saptan yapılan kora çalgı aleti, kısmen inek derisi ile kaplanır. 21 tel, ahşap sapın bünyesindeki deri halkaları kantar kabağının bedeni ile demir bir çember sayesinde birleştirir. Çalgının akordu bu deri halkaların aşağı-yukarı simültane hareketiyle sağlanır. Tel olarak çok kolay ulaşılabilecek ve gerilince kusursuz ton veren bildiğimiz balık misinası kullanılır. Arp sesine benzeyen bir ses veren kora enstrümanının karmaşık gibi görünen çalma stili ağırlıkta bir Flâmenko gitarını andırır. Kora enstrümanı çalgıcının kucağına yerleştirilerek çalınır. Her iki elin işaret ve başparmağı telleri hareket ettirirken geri kalan parmaklar enstrümanı kavrar. 21 telin on biri sol işaret ve başparmak ile çalınırken, geri kalan on tel sağ işaret ve başparmak ile çalınır. Kora enstrümanı çalgıcının farklı akort yöntemleri ile çok geniş bir gam skalasına sahiptir.
1987 yılında yirmi bir yaşında ilk albümü “Kaira”yı çıkartan Toumani Diabate böylece babasının 1970 yılında sadece kora enstrümanı melodileri içeren ve Mali’nin ulusal sembolü kabul edilen “Ancient Strings” albümünün mirasını sürdürdü. Yüksek kalitede kişisel stil ile desteklenen nefes kesen doğaçlama kora melodileri ile dolu olan albüm, bir anda sanatçıyı ülkesinde yıldız yaptı. 1989 yılında sanatçı çapraz kültürel müzik etkileşimine soyundu ve İspanyol yeni akım Flâmenko grubu olarak bilinen Ketama ile “Songhai I” adlı albümü kaydetti. Albüm geleneksel Griot melodilerini yanıp tutuşan Flâmenko ezgileri ile birleştirerek yeni müziksel sınırlara süzüldü. Bu albümün devamı olarak kabul edilen “Songhai II” ise 1992 yılında geldi. Toumani Diabaté böylece namını dünya platformuna taşıdı. Aynı yıl Toumani Diabaté, The Symmetric Orchestra adında bir ekip oluşturarak sadece Japonya ve Mali’de piyasaya sürülen “Shake the Whole World” adlı çalışmasını çıkarttı. Kültürler arası müziksel deney yapmaya devam eden sanatçı kora virtüözlüğünü döktürmeye başladı ve bu enstrümanın ne kadar evrensel olduğunu kanıtladı.
Takip eden üç yıl boyunca dünyanın belli başlı şehirlerinde konserler veren sanatçı sadece Mali müziğini tanıtmakla kalmayıp müzikseverlerin kora enstrümanına olan ilgisini arttırdı. Sanatçı 1995 yılında yine ortak bir çalışma olan kızının adını verdiği “Djelika” adlı albümü kaydetti. Bu albümde yanına, balafon (ksilofon benzeri bir çalgı cihazı) üstadı Keletigui Diabaté ve ngoni (minyatür gitar benzeri bir enstrüman; daha çok avcının arpı olarak biliniyor) üstadı olan Basekou Kouyate’yi aldı. Bu dönemde Mali’de sintisayzır ve gitar yaygınken Toumani Diabaté albümünde yerel, sakin ve akustik enstrümanları kullanarak daha modern bir müzik üretti. Daha sonra 1998 yılında kuzeni Ballake Sissoko ile birlikte “New Ancient Strings” adlı albüme imza attı. Böylece babasının mirasını bir üst boyuta taşıdı. Bu dönemlerde özellikle çalışmalarında vokal kullanmaması, albümlerinin daha geniş kitlelere ulaşmasına imkan verdi. Takip eden yıl sanatçı Amerikalı blues adamı Taj Mahal ve hepsi Batı Afrikalı sanatçılardan oluşan bir grup ile müzik işbirliğine girerek çok ses getirecek olan “Kulanjan” adlı albümü kaydetti. Bu albüm sayesinde Toumani Diabaté Mali ve Amerika arasında notasal köprü kurdu.
Toumani Diabaté
Sanatçı takip eden senelerde sırasıyla, 2001 yılında “Jarabi” adında bir toplama albüm çıkarttı, sonra yine Amerikalı bir sanatçı ile işbirliğine girdi ve caz tromboncusu Roswell Rudd ile bekli de kariyerinin en sofistike albümü “Malicool”u çıkarttı. Bu karizmatik çalışmada sanatçı kora enstrümanı klişe sınırlarını zorladı. Uzun bir süre konserler veren sanatçı, tüm dünyayı birkaç defa turladı ve şu ana kadar 2000’in üstünde konser verip yaklaşık 180 tane festivalde yer aldı. Yorucu bir canlı performans zincirlemesinden sonra 2005 yılında, geçen sene kaybettiğimiz Ali Farka Touré ile “In The Heart of the Moon” adlı albümü çıkarttı. Bu albüm ile “En İyi Dünya Geleneksel Albümü” kategorisinde Grammy ödülünü evine götürdü. Sonra 25 Temmuz 2006 tarihinde Symmetric Orchestra ile ikinci çalışması olan en son albümü “Boulevard de L’independance” çıkarttı. Bu albüm sanatçının şu ana kadar çıkan çalışmalarının doruğu oldu. Sanatçının çalıştığı diğer önemli müzisyenler arasında Peter Gabriel, Salif Keita, Kasse Mady Diabate ve Damon Albarn yer alıyor.
Toumani Diabaté organik müziksel yapılandırmaları ve notasal zekâsıyla Keith Jarett’ın piyanoda yaptığını korada yapıyor. Belki bu bilincin ışığında Batı Afrika kora sanatçıları arasında Toumani Diabaté bir kora öncüsü olarak görülmekte ve buna istinaden de kendisine “kora’nın prensi” lakabı verilmiş durumda. Gelişen, zengin duygusal melodi sentezleriyle dinleyenin kulağına sımsıkı asılan Toumani Diabaté, her zaman akıcı, bütünsel çalışmaları ile kalitesini koruyor. Toumani Diabaté bu, geçmişi ve geleceği mükemmel zamansız müzik ile bir araya getiren bir müzik terzisi…
Diabaté Diskografi:
- 1988 – Kaira
- 1988 – Songhai (Ketama ve Danny Thompson ile birlikte)
- 1994 – Songhai 2 (Ketama ve Danny Thompson ile birlikte)
- 1995 – Djelika
- 1999 – New Ancient Strings (Ballake Sissoko ile birlikte)
- 1999 – Kulanjan (Taj Mahal ile birlikte)
- 2001 – Jarabi: the Best of Toumani Diabate
- 2005 – In the Heart of the Moon (Ali Farka Touré ile birlikte)
- 2006 – Boulevard de l’Independance
- 2008 – The Mandé Variations
- 2010 – Ali and Toumani – (World Circuit/Nonesuch Records) (Ali Farka Touré ile birlikte)
Originally posted 2010-05-08 08:01:00. Republished by Blog Post Promoter
Tikabasamuzik Tumblr
