Page 26 _ DÜNYAYI DİNLİYORUM

Habib Koite: Tanımadığımız En Önemli Malili Sanatçı

By Zekeriya S. Şen ⋅ 25/01/2012 ⋅ Post a comment

Şarkıcı ve gitarist Habib Koite yumuşak, melodik ve üstün ritimleri ile Mali’nin coğrafik ezgilerini uluslar arası platforma taşıyan en önemli sanatçıların arasında yer almasına rağmen ne yazık ki şu ana kadar hak ettiği uluslar arası konuma bir türlü gelemedi. Zira sanatçının günümüze kadar üretmiş olduğu çalışmaları konser performanslarına kıyasla hep arka planda kaldı. Oysa sanatçı ülkesi Mali’de bir milli kahraman zira çaldığı bilumum enstrümanların yanı sıra Mali’nin derinliklerinden gelen müziği icra ediyor olması herkesin gönlünü fethetmeye yetiyor. Fakat bir türlü sanatçının sahnedeki enerjisi ve vokalleri albümlerine yansıtılamadı ve bundan dolayı sanatçı uluslar arası medyada oldukça fazla eleştirildi. Ancak sanatçının altı yıl sonra gelen 2007 tarihli “Afriki” adlı kaliteli bir şekilde işlenmiş üçüncü çalışması bu kanıyı tamamıyla değiştirecek özelliğe sahip.

Babasının demiryolunda çalışmasından dolayı aslen Senegal’de doğan sanatçı bir yaşına gelmeden Mali’de Keyes’e (Senegal sınırında bir kasaba) taşındı. Burada iki yıl kaldıktan sonra tüm Koite sülalesi Mali’nin başkenti Bamako’ya taşındı. Bu şehir Habib Koite’nin büyüdüğü yer oldu. Mühendis olmak için eğitim gören sanatçı amcasının onda keşfettiği müzik kabiliyeti ve bunun üzerine yaptığı ısrarlar üzerine Bamako’daki Ulusal Sanat Enstitüsüne kaydoldu. Gençlik döneminde Bamako’da yer alan çoğu barda çalan sanatçı böylece Mali geleneksel müziğinin yanı sıra tüm Afrika kıtasından gelen ezgiler ile tanışma imkânı yakaladı. Aynı zamanda küreselleşme sonucu elbette rock, pop ve özellikle Latin ezgileri hayatına girdi. Tüm bu farklı tarzları kendi içerisinde süzerek özümseyen sanatçı böylece kendine özgü stilini oluşturmaya başladı.

Geleneksel ngoni enstrümanı gibi gitarı çalmaya başlayan genç Habib bu stili ile kısa zamanda özleşmeye başladı. Klasik gitar stilinden sıyrılan sanatçı her telin farklı bir ritim ile çalındığı bir stil geliştirerek hem geleneksel griot (yerel kabilelere ait müzik türü) hem de blues ve hatta Flâmenko ezgilerini çalabiliyor. Böylece tek bir gitar ile ortaya çıkarttığı müziksel skala oldukça geniş.

Zengin ve dipsiz bir müzik geleneğine, yöntemlerine ve stillerine sahip olan Mali’de müzik kariyerine atılan Habib kendine özgü gitar çalmasıyla hemen fark edilmeye başladı. Özellikle farklı stilleri bir araya getiren sanatçı önceden düşünülmeyen yaklaşım açılarıyla ve özellikle hayal gücü sayesinde yeni bir bütünsel Mali müziği yarattı. Aslında Habib’in müziğindeki dominant stil, Keyes kasabasındaki “danssa” adlı popüler ritim üzerine yapılandırılmış durumda. Danssa ise Mali’deki en kuvvetli, etkin ve antik ritim olan avcıların müziği olarak ta bilinen doso’ya dayanmakta.

Bir arayı gelecekte ve bir arağı geçmişten olan sanatçı ilk üretimini 1995 yılında “Muso ko” adı altında yayınladı. Bunu daha sonra sırasıyla “Ma Ya” (1999) ve “Baro” (2001) takip etti. 1Baro” adlı albüm sanatçının ilk uluslar arası çalışması olarak dünyaya açıldığı kapı oldu ve özellikle bu albümde yer alan Afro-Küba tarzındaki hit parçası ‘Cigarette Abana’ çok büyük ses getirdi. Sanatçı zamanla ve sağlam adımlarla Mali’nin diğer yıldızları Ali Farka Touré, Keletigui Diabate ve Toumani Diabate arasında yer almaya başladı.

Tüm dünyada 250 bin albüm satışı, yoğun konser zinciri ve Bonnie Raitt’in 2002 tarihli “Silver Lining” albümüne katkısı ile Habib Koite ve grubu Bamada 2001 tarihli albümleri “Baro” takip eden son altı yılı oldukça yoğun bir şekilde geçirdi. Çok az Afrikalı sanatçı Habib Koite kadar medya ilgisi yakalayabildi ve bundan dolayı ki Rolling Stones kendisini “Mali’nin en büyük pop yıldızı” olarak lanse etti. Yeni albümünde gitarist Mali’nin geniş farklı ritimsel yelpazesini başarıyla yansıtıyor.

Albümdeki parçalar her ne kadar Mali halkı için Bambana dilinde yazılmış olsa bile tüm dünya müziği severler bu ezgileri dinlemeye davet ediliyor. ‘Africa’ parçası çürük politikacılar, yıllardan beri süregelen savaşlar, fukaralık ve katliamları ile kıtaya bir eleştirisel bakışı yansıtıyor. Koite’ye göre Afrika halkı ya kendisine yardım edecek bir el bekleyecek ya da hemen kendi kendisine yardım edecek. Elbette sanatçı sadece politik şarkılar söylemiyor albümde birkaç tane de çok güzel aşk şarkısı yer alıyor. Özellikle genç bir kadının bir erkeği arzulamasının anlatıldığı ‘Fimani’ (Ufak Esmer) adlı parça çok büyüleyici. Devrimsel Mande melodisi ve melankolik sokou (geleneksel viyolin) tonu ‘Barra’ parçasını albümün en dikkat çekenleri arasına yerleştiriyor. Sanatçı ‘Nta Dima’ (Sana Onu Vermeyeceğim) adlı parçasında ise temel vurmalı ritimler ve farklı yöresel borazan enstrüman kullanımıyla geleneksel yaklaşımı bir adım ileriye taşıyor. Tüm bu yenilikler ve sanatçının eşsiz gitar hâkimiyeti bir araya gelince ortaya çıkan çalışma hiç kuşkusuz ritimsel atmosferde yeşeren melodik çiçekler gibi. Bu tanımımı en güzel yansıtan parça ise ‘Massake’.

Ekstra ritim, geleneksel enstrüman takviyesi ve Habib Koite’nin konser performansını albüme yansıtması, ülkemizde de satışta olan “Afriki”ye farklı bir ivme kazandırmış. Geleneksel ezgilerin her parçanın temeline akıllıca işlenmesi ve Koite’nin vokallerini bütünleyen kadın seslerinin takviyesi ile ortaya çok sıcak bir çalışma çıkıyor. Eskiden stüdyo teknolojisi ile keskin çıkışlı geleneksel enstrüman ritimleri “Afriki” albümünde olduğu gibi bırakılmış ve tüm hamlığı ile yansıtılıyor. Ngoni, balafon ve djembe geleneksel enstrümanlarının ezgilerinin kararlı ve kalıcı yapısı sanatçının repertuarındaki en önemli çalışmasını ön plana çıkartıyor. Sağlam bir akustik ses sentezine sahip olan albüm, ender duyulan aranjmanlar ile Koite’nin eşsiz gitarının ahengini yansıtmasının yanı sıra sanatçıyı uluslar arası bir statüye terfi ettiyor.

Her zaman sesini bir iletişim aracından çok, gruptaki ilave bir enstrüman olarak kullanan sanatçı böylece mesajını çok daha rahat dinleyiciye ulaştırıyor. Batının yardımı olmadan Afrika’nın her şeyin üstesinden gelebileceğine inanan sanatçı, bunu en son çalışması dahil olmak üzere tüm albümlerinde ikna edici sözler ile dile getiriyor. Amacı milyonlarca kişiye milyonlarca farklı diller ile ulaşıp herkesi bir araya getirmek. Bundan dolayı sendikalar gibi mesajını çok açık ve direkt sunuyor.

Batılaştırılmış melodilerden uzak ham Afrika ritimlerine sahip olan “Afriki” son zamanlarda Afrika pop müziğinin geldiği noktayı en önemli göstergesi. Yeni jenerasyona ufak bir pencere açmayı hedefleyen sanatçı eski melodileri yeni formlarda sunuyor. Habib Koite müziği ile Afrika’dan kopanları bir araya getirmeyi kendine hedef bilen mükemmel bir performansçı. Elbette bunu tek başına yapamayacağını biliyor fakat bu onun denemesini engellemiyor.

Share on Facebook

Originally posted 2010-01-04 09:50:36. Republished by Blog Post Promoter

Toumani Diabaté: Geçmişin ve Geleceğin Müzik Terzisi

By Zekeriya S. Şen ⋅ 25/01/2012 ⋅ Post a comment

Toumani Diabate (photo: Youri Lenquette)

Dünyamızda çaldığı enstrüman ile gerçek anlamda özdeşleşen bir elin parmağı kadar az sanatçı vardır. Malili Toumani Diabaté bu sanatçılardan biri. Batı Afrika’nın 21 telli özgün kora enstrümanı ile özleşen sanatçı, son yirmi yıldan beri Kora’yı dünya müzik platformuna taşımakta. Ravi Shankar için sitar, Djivan Gasparyan için duduk, Jimi Hendrix için gitar ve Arif Sağ için saz neyse, Toumani Diabaté için kora o. Albümlerinin ülkemize sınırlı sayıda gelmesiyle pek fazla bilinmeyen veya belki kulaktan dolma bilgilerle tanıdığımız bu sanatçıyı biraz tanıyalım.

Kendi kulvarındaki en ilerici sanatçı olan, 10 Ağustos 1965 Bamako doğumlu, Toumani Diabate, griots veya jelis müzisyen soyundan intikal etmekte. Neredeyse 71 kuşaktır müzisyen olan Diabaté sülalesinin kökleri Mandé İmparatorluğuna kadar uzanmakta. Sülale geleneği olarak, zamanın kora kralı olarak bilinen babası Sidiki Diabaté dâhil olmak üzere hiçbir kimseden ders almadan kora çalmasını öğrenen Toumani Diabaté, enstrümanının sesini kendi kendine buldu.

Zamanla kendi stilini geliştiren yetenekli sanatçı, beş yaşında kora çalmayı çözdü ve ilk grubunu 13 yaşında kurdu. Delikanlı döneminde Mali’nin dünya çapındaki sanatçıları ile uluslararası konserler vermeye başlayan sanatçı, yavaş ama sağlam adımlarla gelişti ve Mali müzik platformunda kendine has özel bir yere sahip oldu. Ut ve arp arasında bir enstrüman olarak sınıflandırılan kora, böylece eşsiz ritimleri ve tınıları ile çağdaş müzik akımında alternatif bir ses yarattı. Kendisini çok yönlü bir sanatçı olarak geliştiren Toumani Diabaté, hem geleneksel Mali müziğine sadık kalıp hem de Flâmenko, blues, caz, rock ve diğer müzik stilleri ile çapraz kültürel etkileşim sağlamakta.

Yazılı kayıtlarda kora çalgı aleti ilk defa Mungo Park’ın 1799 tarihli “Travels in Interior Districts of Africa” adlı kitabında karşımıza çıkıyor. Burada Park, enstrümanı 18 telli kocaman bir arp olarak tanımlıyor. Kantar kabağının kurutulmuş bedeninin yarısının ortasından geçirilen, deri halkalarla sıkıştırılmış uzun ahşap bir saptan yapılan kora çalgı aleti, kısmen inek derisi ile kaplanır. 21 tel, ahşap sapın bünyesindeki deri halkaları kantar kabağının bedeni ile demir bir çember sayesinde birleştirir. Çalgının akordu bu deri halkaların aşağı-yukarı simültane hareketiyle sağlanır. Tel olarak çok kolay ulaşılabilecek ve gerilince kusursuz ton veren bildiğimiz balık misinası kullanılır. Arp sesine benzeyen bir ses veren kora enstrümanının karmaşık gibi görünen çalma stili ağırlıkta bir Flâmenko gitarını andırır. Kora enstrümanı çalgıcının kucağına yerleştirilerek çalınır. Her iki elin işaret ve başparmağı telleri hareket ettirirken geri kalan parmaklar enstrümanı kavrar. 21 telin on biri sol işaret ve başparmak ile çalınırken, geri kalan on tel sağ işaret ve başparmak ile çalınır. Kora enstrümanı çalgıcının farklı akort yöntemleri ile çok geniş bir gam skalasına sahiptir.

1987 yılında yirmi bir yaşında ilk albümü “Kaira”yı çıkartan Toumani Diabate böylece babasının 1970 yılında sadece kora enstrümanı melodileri içeren ve Mali’nin ulusal sembolü kabul edilen “Ancient Strings” albümünün mirasını sürdürdü. Yüksek kalitede kişisel stil ile desteklenen nefes kesen doğaçlama kora melodileri ile dolu olan albüm, bir anda sanatçıyı ülkesinde yıldız yaptı. 1989 yılında sanatçı çapraz kültürel müzik etkileşimine soyundu ve İspanyol yeni akım Flâmenko grubu olarak bilinen Ketama ile “Songhai I” adlı albümü kaydetti. Albüm geleneksel Griot melodilerini yanıp tutuşan Flâmenko ezgileri ile birleştirerek yeni müziksel sınırlara süzüldü. Bu albümün devamı olarak kabul edilen “Songhai II” ise 1992 yılında geldi. Toumani Diabaté böylece namını dünya platformuna taşıdı. Aynı yıl Toumani Diabaté, The Symmetric Orchestra adında bir ekip oluşturarak sadece Japonya ve Mali’de piyasaya sürülen “Shake the Whole World” adlı çalışmasını çıkarttı. Kültürler arası müziksel deney yapmaya devam eden sanatçı kora virtüözlüğünü döktürmeye başladı ve bu enstrümanın ne kadar evrensel olduğunu kanıtladı.

Takip eden üç yıl boyunca dünyanın belli başlı şehirlerinde konserler veren sanatçı sadece Mali müziğini tanıtmakla kalmayıp müzikseverlerin kora enstrümanına olan ilgisini arttırdı. Sanatçı 1995 yılında yine ortak bir çalışma olan kızının adını verdiği “Djelika” adlı albümü kaydetti. Bu albümde yanına, balafon (ksilofon benzeri bir çalgı cihazı) üstadı Keletigui Diabaté ve ngoni (minyatür gitar benzeri bir enstrüman; daha çok avcının arpı olarak biliniyor) üstadı olan Basekou Kouyate’yi aldı. Bu dönemde Mali’de sintisayzır ve gitar yaygınken Toumani Diabaté albümünde yerel, sakin ve akustik enstrümanları kullanarak daha modern bir müzik üretti. Daha sonra 1998 yılında kuzeni Ballake Sissoko ile birlikte “New Ancient Strings” adlı albüme imza attı. Böylece babasının mirasını bir üst boyuta taşıdı. Bu dönemlerde özellikle çalışmalarında vokal kullanmaması, albümlerinin daha geniş kitlelere ulaşmasına imkan verdi. Takip eden yıl sanatçı Amerikalı blues adamı Taj Mahal ve hepsi Batı Afrikalı sanatçılardan oluşan bir grup ile müzik işbirliğine girerek çok ses getirecek olan “Kulanjan” adlı albümü kaydetti. Bu albüm sayesinde Toumani Diabaté Mali ve Amerika arasında notasal köprü kurdu.

Toumani Diabaté

Sanatçı takip eden senelerde sırasıyla, 2001 yılında “Jarabi” adında bir toplama albüm çıkarttı, sonra yine Amerikalı bir sanatçı ile işbirliğine girdi ve caz tromboncusu Roswell Rudd ile bekli de kariyerinin en sofistike albümü “Malicool”u çıkarttı. Bu karizmatik çalışmada sanatçı kora enstrümanı klişe sınırlarını zorladı. Uzun bir süre konserler veren sanatçı, tüm dünyayı birkaç defa turladı ve şu ana kadar 2000’in üstünde konser verip yaklaşık 180 tane festivalde yer aldı. Yorucu bir canlı performans zincirlemesinden sonra 2005 yılında, geçen sene kaybettiğimiz Ali Farka Touré ile “In The Heart of the Moon” adlı albümü çıkarttı. Bu albüm ile “En İyi Dünya Geleneksel Albümü” kategorisinde Grammy ödülünü evine götürdü. Sonra 25 Temmuz 2006 tarihinde Symmetric Orchestra ile ikinci çalışması olan en son albümü “Boulevard de L’independance” çıkarttı. Bu albüm sanatçının şu ana kadar çıkan çalışmalarının doruğu oldu. Sanatçının çalıştığı diğer önemli müzisyenler arasında Peter Gabriel, Salif Keita, Kasse Mady Diabate ve Damon Albarn yer alıyor.

Toumani Diabaté organik müziksel yapılandırmaları ve notasal zekâsıyla Keith Jarett’ın piyanoda yaptığını korada yapıyor. Belki bu bilincin ışığında Batı Afrika kora sanatçıları arasında Toumani Diabaté bir kora öncüsü olarak görülmekte ve buna istinaden de kendisine “kora’nın prensi” lakabı verilmiş durumda. Gelişen, zengin duygusal melodi sentezleriyle dinleyenin kulağına sımsıkı asılan Toumani Diabaté, her zaman akıcı, bütünsel çalışmaları ile kalitesini koruyor. Toumani Diabaté bu, geçmişi ve geleceği mükemmel zamansız müzik ile bir araya getiren bir müzik terzisi…

Diabaté Diskografi:

1988 – Kaira
1988 – Songhai (Ketama ve Danny Thompson ile birlikte)
1994 – Songhai 2 (Ketama ve Danny Thompson ile birlikte)
1995 – Djelika
1999 – New Ancient Strings (Ballake Sissoko ile birlikte)
1999 – Kulanjan (Taj Mahal ile birlikte)
2001 – Jarabi: the Best of Toumani Diabate
2005 – In the Heart of the Moon (Ali Farka Touré ile birlikte)
2006 – Boulevard de l’Independance
2008 – The Mandé Variations
2010 – Ali and Toumani – (World Circuit/Nonesuch Records) (Ali Farka Touré ile birlikte)

Share on Facebook

Originally posted 2010-05-08 08:01:00. Republished by Blog Post Promoter

Ünlü caz bestecisi ve davulcusu Manu Katché İstanbul’a geliyor…

By Zekeriya S. Şen ⋅ 25/01/2012 ⋅ Post a comment

Manu Katché Third Round

Ünlü caz bestecisi ve davulcusu Parisli Manu Katché Türkiye’ye geliyor. Sanatçı, 1 Nisan günü İstanbullu dinleyicilerle buluşacak…

80’lerde bir pop davulcusu olarak parlayan Parisli Manu Katché, 1989’da ECM’in 20. yıldönümü etkinliğinde Jan Garbarek ve Ravi Shankar’la çaldıktan sonra bir caz bestecisi, davulcusu ve grup lideri olarak kariyerinin ışıltılı dönemine adım attı.

Peter Gabriel ve Sting’le yaptığı çalışmaların yanı sıra Tori Amos, Eurythmics, Jeff Beck, Youssou N’Dour, Joe Satriani gibi farklı türlerde müzik yapan sayısız yıldız sanatçıya albümlerinde davuluyla eşlik etti. Jan Garbarek’le başlayan verimli çalışmalarıyla özgün stilini cazın hizmetine sunan Katché’nin davulu nefesliler, piyano ve basın rahatça hareketine olanak sağlayan bir arkaplan oluşturuyor.

Stilini Afrika ritimleri ile klasik davulun caz şemsiyesi altında etkileşimi olarak tanımlayabileceğimiz davul dahisi Garbarek’in deyişiyle “eski okul caz davulcularının tarzına zarif bir derinlik ve şiirsel bir duyarlık katarak kendine özgü bir stil” geliştiriyor. 2007 tarihli albümü Playgorund ile büyük övgü alan sanatçının yeni albümü “Third Round” 2010 Martı’nda piyasaya çıktı. Manu Katché İş Sanat’a yeni albümünün turnesi kapsamında konuk oluyor.

Manu Katché
Third Round

Manu Katché davul
Tore Brunborg saksafons
Jason Rebello piyano, Fender Rhodes
Pino Palladino bas

Parça Listesi