3 MA: Driss El Maloumi/Ragery/Ballake Sissoko

Ballaki Sissoko, Driss El Maloumi, Rajery: 3MA

Bu haftaki yazımın konusu üç sanatçı, üç farklı ülke ve üç farklı kültürün bir araya geldiği bir proje. Bu projede Madagaskar, Mali ve Fas’tan gelen üç sanatçı bir araya gelip duyulmamış enstrümantel ses sentezlerine dinleyeni sürüklüyor. Mali’den Ballake Sissoko 21-telli yöresel Kora, Madagaskarlı Ragery 20 telli valiha enstrümanlarını, Faslı Driss El Maloumi ud ile birleştirerek ortaya perküsyonsuz bir yaylılar oluşumu çıkartıyor. Sadece yaylıların çıkartmış olduğu ritmik ses dalgaları ile birbirine bağlı olan sanatçılar bir ahenk içerisinde bütünlük yakalıyor. Bu bütünlük sayesinde sanatçılar görünmez dinleyenlerini etkilemekten öte onlarla bir bağ kuruyor ve bunu yaparken kendi aralarında kurdukları bağdan güç alıyor.

Malum perküsyonsuz bir müziksel oluşum yaratmak oldukça zor zira vurmalı çalğılar ritmik öncülüğü sağlayan, müziğin sınırlarını belirleyen keskin bir ses sentezi. Bunu başaran üçlü sayısı diğer oluşumlara kıyasla nispeten daha az. Ancak dünyamızın üç farklı köşesinden gelen farklı yaylı çalğıları çalan bu üç sanatçı, son zamanlarda üretilen en heyecan verici yaylı enstrümantel albüme imza atmış. Kültürleri koruyan ve kulaktan kulağa farklı dinleyicilere müzik ile harmanlanmış kültürü aktaran bu üç sanatçı, birbirleri arasındaki ahengin kusursuz ritimler ile yakalayarak “3MA” adlı albüme yansıtmış. Ritmik, melodik, nefes alan ve geniş bir yelpazeye hitap eden proje, müziğe tutku ile bağlı olan her müzikseverin dikkatini çekebilecek kalitede.

Görsel olarak bakıldığında aslında üç enstrüman arasında pek bir fark gözükmüyor. Valiha uzun bir bambu kütüğünden yapılan 21 telli bir enstrüman ve ustası Rajery’nin parmaklarında enfes melodilere kadir. Her ne kadar Rajery tek kollu olsa bile bu enstrümanın hiç şüphesiz dünyadaki en önemli söz sahiplerinden biri. Sanatçı şu ana kadar valihanın geniş ritimsel skalasını yansıtan eşsiz solo albümler üretti. Kora ise Mali’nin en meşhur geleneksel enstrümanı. Bu 21 telli enstrüman valiha kadar uzun boylu olmasa bile Ballake Sissoko gibi bir ustanın parmaklarında çok daha derin ve ritmik melodilere haiz. Albümün bize en tanıdık enstrümanı ise 11 telli ud, zenaatkarlığı ile diğer enstrümanlara kıyasla görsel bir cazibe sunan bu enstrüman, albümde bütünleyici bir katalizör özelliğine sahip. Nispeten diğer iki sanatçıya kıyasla uluslararası platforma daha az bilinen Faslı Driss El Maloumi albümün derinliklerine indikçe bu enstrümanın ustası olduğunu kanıtlıyor.

Karmaşıklıktan tamamıyla sıyrılmış olan “3MA” tam bir demokratik yapıya sahip. Her enstrüman için eşit bir görev dağılımı yapılmış. İki enstrüman arka planda dalgalanan bir bas temalı ritmik atmosfer yaratırken üçüncü enstrüman bir ton üstlerinde doğaçlama yapıyor. Parçadan parçaya bu görevlendirme sıralaması değişiyor ve her enstrümana hakkıyla ön plana çıkma imkanı veriliyor. ‘Anfass’ adlı parça ile açılışı yapan albüm kora ve ud öncülüğündeki ritimler ile dinleyeni hüzün dolu sade sözler ve sakin ritimler içeren ‘Awal’ adlı parçaya taşıyor. Aralarında o kadar büyük coğrafi farklılıklar olmasına rağmen söz konusu üç enstrümanın yansıttığı benzerlikler ve bütünlük inanılmaz. Udun zengin yankısal tınısından, koranın sihirsel çevreleyici gücüne ve valihanın narin, ince ritimlerine kadar elbette her üç enstrümanın albümde vasıfsal farklılıklarına şahit oluyorsunuz. ‘Mainte’ adlı parçada Rajery valihanın katmer katmer müziksel işlenişini yansıtıyor ve dinleyenleri yakaladığı gibi farklı bir diyara sürüklüyor.

Albümün asıl yüreği ise dördüncü parça ‘Kouroukanfouga’ ile sekizinci parça ‘Toufoula’ arasında. Bu beş parça tam olarak sanatçıların ne yapmak ve paylaşmak istedikleriyle örtüşen bir yapboz niteliğinde; yanardöner ritimsel işlemeler atmosferik bir arka planda birebir ilgi beklercesine birbirlerini takip ediyor. Ülkemizde satışa çıkıp çıkmayacağı kesin olmayan “3MA” yoğun bir ritimsel çeşniliğin içerisinde ön plana çıkan virtüözlükleri sergileyen, müziksel eşitliğin mükemmel ilişkilendirilmesi.

Parça Listesi

01. Anfass
02. Awal
03. 3MA
04. Kouroukanfouga
05. Rania
06. Vero
07. Mainte
08. Toufoula
09. Kadiatou
10. Morengy
11. Taxi Brousse
12. Bonus

Idrissa Soumaoro – Djitoumou

Idrissa Soumaoro - "Djitoumou"

“Djitoumou” Malili Idrissa Soumaoro’nun 7 yıl sonra gelen, altmış yaşının üzerindeki sanatçının sadece ikinci albümü. Solo kariyerine başlamadan önce müziğini Manfila Kanté ve Salif Keita gibi sanatçılarlarla omuz omuza vererek “Les Ambassadeurs” adlı grup ile dinleyicileri ile buluşturdu. Mali’nin günümüzdeki en meşhur ikilisi Amadou & Mariam’den Amadou Bagayoko’nun müzik hocası olan ve Nehrin Blues adamı (artık aramızda olmayan) with Ali Farka Touré ile ritimler paylaşan Soumaoro Afrika’nın en meşhur parçası olarak tarihe geçen ‘Ancien Combattant’ (Savaş Gazisi) bestesini yapmasından dolayı tüm kıtada tanınıyor. Ancak söz konusu parçası tescillettirmediğinden dolayı maddi anlamda kendisine yaramadığını söylememiz gerek zira şu an parça herkes ve her yerde rahatlıkla kullanılmakta.

Müzik yapmaktansa kör çocuklara müzik eğitimi vermeyi tercih eden sanatçı böylece müzisyen kariyerinden daha yüce bir mesele için feragat etmek zorunda kaldı. İşte bundan dolayı sanatçı ülkesinin en üst nişanı ile taçlandırılmış durumda.

Wrasse Records için 2003’de bir albüm kaydeden sanatçı bu çalışması ile aynı yıl Fransız Radyosu “Decouverte” (Keşif) ödülü ile ödüllendirildi. Böylece biraz olsun Mali sınırları dışında tanınma imkanı yakaladı. Ancak sanatçı bunu eğitim verme tutkusunun arkasına gizledi zira yeni albümü ancak 7 yıl sonra bir bedene büründü.

“Djitoumou” yeni vizyonlara gebe, yaratıcı bir çalışma. Mandingo blues ritimlerinden Kongo rumba stillerine başarıyla uzanıp buradan Arap müziğine, folk ve country tarzlarına göz kırpıyor. Efsanevi Ibrahima Sylla yönetiminde Bamako’daki Bogolan stüdyosunda kaydedilen albüm rahmetli Ali Farka Toure ve Kandla Kouyate gibi ağır toplarla ortaklaşa çalışmalar içeriyor. Zengin ve karizmatik tenor vokalleri ile şarkı söyleyen sanatçı aynı zamanda kamele n’goni çalıyor. Albümdeki tüm bestelerin kendisine ait olduğunu da belirtmekte yarar var.

Idrissa Soumaoro belli ki müzik kariyerine ihtiyacı olmayan bir sanatçı ancak Mali geleneksel müziği dinleyen bizler için yedi yıl aradan sonra geri dönmüş olması şükranla karşılanacak.

Idrissa Soumaoro

In The Heart Of The Moon

In The Heart Of The Moon Albüm Kapağı

“In the Heart of the Moon” malili efsanevi gitarcı ve Nehrin Blues adamı lakaplı Ali Farka Toure ve Mandé sülalesinden gelen kora virtüözü Toumani Diabate’nin birlikte kaydettiği bir düet albümü. Katkıda bulunan diğer sanatçılar arasında müzik seyyahı Ry Cooder’da yer almakta. Üç aşamada Mande Otelinin konferans salonuna kurulan seyyar stüdyoda kaydedilen albümdeki müziklere ısrarcı, kavrayıcı ancak hiçbir biçimde gürültülü ve rahatsız edici değil. Dünyanın en fakir coğrafyasından gelen nezaket temaları ile bezenmiş ritimlerde oluşan çalışmada sanatçıların yoğunlukları olduğu gibi kaydedilmiş.

Batı Afrika’da yer alan iki ana müzik damarını birleştiren bir köprü “In The Heart Of The moon”. Bir yanda Ali Farka Touré’nin enfes vuruşları ile akan çöl blues ritimleri, diğer yanda ise kuzeyde var olan Mandé kültürünü korası ile hayata geçiriyor. Adeta karşımızda yıllardan beri birlikte çalan, her aşamada birlikte ter dökün cennete kadar devam edecek bir müzik birlikteliği var. İste hünerlilikle yapılandırılmış ortak virtüözlük bu olsa gerek.

05 Ali Farka Toure And Toumani Diabate – Kaira by llimllib

World Circuit müzik firmasının beyni Nick Gold tarafından bir araya getirilen bu iki üstat, arka arkaya 3 gün provasız kaydettikleri parçalardan oluşmakta  “In the Heart of the Moon”. 50’li ve 60’lı yıllara uzanan ritimlere tekrar can veren ikili sadeliği asla elden bırakmıyor.  Albümde yer alan son üç parça ise Ali Farka Touré’nin eski katalogunda yer alan parçaların ikili ile tekrar yorumlanışı.

Karşımızda kelimenin sonuna kadar hakkını veren iki sanatçı bol üretkenliğin aksine nadir ama kaliteli üretim felsefesi üzerine beslenmekte. Özellikle Ali farka Touré’nin artık aramızda olmadığını düşünürsek bu albüm daha fazla yüreğe basılacak türden.

“In the Heart of the Moon” dünya müziği severler için bir efsane albüm olarak raflarda yerini kururken, ilk defa bu tarzı keşfedecekler için ise çok güzel bir başlangıç.

Parça Listesi

1. Debe – 4:55
2. Kala – 5:06
3. Mamadou Boutiquier – 5:04
4. Monsieur le Maire de Niafunké – 3:58
5. Kaira – 6:24
6. Simbo – 4:00
7. Ai Ga Bani – 4:34
8. Soumbou Ya Ya – 3:30
9. Naweye Toro – 4:23
10. Kadi Kadi – 3:21
11. Gomni – 4:17
12. Hawa Dolo – 5:00