Toumani Diabaté, Jeli Geleneği ve Kora

Toumani Diabaté, Jeli Geleneği ve Kora KARALAMALAR

Toumani Diabaté (Tumâni Diabâte), Afrika kökenli müzisyenler içinde en önemlilerden birisidir. Kora'nın bugün dünyanın her tarafındaki dinleyicilere mâl olmuş bir saz haline gelmesinde en çok onun payı vardır. Bu sazı, günümüz dünya geleneksel müziğinde sahip olduğu öncelikli konuma getiren sıradışı yaratıcılığa ve ustalığa sahip bir icrâcıdır.

Toumani, 1965 yılında, Mali'nin başkenti Bamako'da, geçmişinde birçok sıradışı jeli bulunan bir ailenin üyesi olarak dünyaya geldi. Araştırmaları, ailesinin, kendinden önce 71 kuşak boyunca babadan oğula kora icrâcıları yetiştirdiğini gösteriyor. Bunların içinde en dikkate değer olanlardan birisi de "kora'nın kralı" olarak bilinen ve kora çalanlar için hâlâ bir esin kaynağı olan, Toumani'nin babası efsanevî kora icrâcısı Sidiki Diabaté (1922-1996)'dir. Toumani, hiçbir zaman birebir babasından ders almamış olsa da, onun icrâsını dinleyerek kendi kendini eğitmiştir. Dolayısıyla tarzında babasının izlerini bulmak mümkündür. Kora çalmaya beş yaşında başlayan ve on üç yaşında halk önünde ilk kez sahne alan sanatçının babasından devraldığı hedeflerden biri korayı tek başına çalınan bir saz olarak geliştirmekti. Toumani, bunu başarmakla kalmadı, bir adım daha öteye taşıyarak kendine özgü bir tarz geliştirdi. Aynı anda hem ritmik bir altyapı hem ezgi hem de doğaçlamaları çalabilen sanatçı, bu tarz sayesinde kısa sürede dünyaca tanınır oldu. 1986 yılında Avrupa'da verdiği ilk konserinden bugüne, sayısız ülkede, tek başına ya da bir tanesi kendi kurduğu Symmetric Orchestra olan çeşiltli topluluklarla sahne aldı.

Toumani, her biri kendi içinde farklı ve eşsiz olan ve müzik anlayışındaki çeşitliliğin altını çizen çok sayıda albüme imza attı. Yirmi bir yaşında kaydettiği çığır açan ilk çalışması "Kaira", ilk solo kora albümü olup hâlen çok sayıda satılmakta ve bugüne kadarki kora kayıtları içerisinde en iyiler arasında sayılmaktadır. 1995 yılında ngoni ve balafon gibi Afrika'nın diğer geleneksel sazlarını çalan son derece yetenekli icrâcılarla "Djelika" adlı çalışmasını kaydetti. 1998'de, Ballake Sissoko ile bir kora düet albümü yayınladı. Babalarının 1970 yılında yine kora ile düet yaparak kaydettiği "Cordes Anciennes" (Kadîm Teller) adlı çalışmaya atfen, sanatçılar bu çalışmalarına "New Ancient Strings" (Yeni Kadîm Teller) adını verdiler. Sürekli değişim ve yenilik peşinde olan sanatçı, dünyanın değişik yerlerinden birçok müzisyenle işbirliği yaptı. Efsânevî sanatçı Ali Farka Touré ile birlikte çıkardığı "In the Heart of the Moon" adlı albüm, 2004 yılında geleneksel müzik dalında Grammy ödülü aldı. 20 yıl önce çıkarttığı ilk albümü "Kaira"dan sonra yaptığı ilk solo kora albümü, 2008 tarihli "Mande Variations", yıllar içinde süzülerek mükemmelleşen benzersiz ustalığının kanıtıdır. Bu çalışması 2009 yılında Grammy ödülüne aday gösterilmiştir.

Toumani, son yıllarda, koranın gelişmesine yaptığı katkılarla Afrika müziğinin önemli isimleri arasında sayılmanın gururunu yaşamaktadır. 2004 yılında, Fas Kralı 6. Muhammed tarafından düzenlenen Mawazine festivalinde bir UNESCO ödülü olan "Zyriab des Virtuoses"u almıştır. Sanatçı bu ödüle lâyık görülen ilk siyâhî Afrikalıdır. Mali müzik dünyasının önemli simâlarından olan Toumani, yeni kuşak üzerinde de etkili bir isimdir. Gençleri bir yandan toplumlarının zengin müzik geleneği hakkında eğitirken öte yandan da müzikteki imkânları keşfetmeleri ve yaratıcı olmaları konusunda teşvik etmekte, koranın köklü mirâsını korumaya yönelik girişimlerde bulunmaktadır. Atölye çalışmaları, festivaller ve çeşitli kültürel etkinliklerle korayı tanıtmayı amaçlayan Mandinka Kora Productions adlı kuruluşun kurucusu ve idarecisidir. Ayrıca Bamako'da 2004 yılı sonunda açılan Balla Fassake Konservatuvarı'nda da kora icrâsı, geleneksel ve çağdaş müzik alanlarında eğitmenlik yapmaktadır.

Jeli Geleneği ve Kora

Kora, Batı Afrikalı Mande halklarının kadîm telli sazıdır. Binlerce sene geriye giden geçmişi ile belki de dünya üzerindeki en eski sazlardan biridir. Yapımı için, büyük bir sukabağının gövdesi ikiye ayrılarak titreşim oluşturmak maksadıyla inek derisi ile kaplanır. Çentikli bir köprüsü ve bunun üstünden geçen genellikle 21 adet teli vardır. Eski zamanlarda teller de deriden yapılmakta idi. Günümüzde ise arp teli ya da misina kullanılmaktadır. Saz, sapındaki, yine deriden yapılmış, tellere bağlı halkalar aşağı yukarı hareket ettirilerek akort edilir. Sapın her iki yanındaki tutacaklardan ellerle destek alınarak dik vaziyette tutulan saz, parmak uçları ve başparmakla teller çekilerek çalınır. Geleneksel tarzda, başparmaklar pes seslerde ritim altyapısını çalarken, parmak uçları da tiz seslerle ezgiyi icrâ ederler.

Kora, Batı Afrika’ya özgü, "jeli" (griot) adı verilen, tarihçilik, şairlik yapan, övgü şarkıları söyleyen ve genelde aileden yetişen gezgin müzisyenlerin kullandığı saz olmuştur. Her ne kadar öğrencileri olsa da, bir jeli, geleneği ve yeteneklerini öncelikle yakın ailesine, özellikle erkek çocuklarına aktarır. Bu nedenle bölgede kuşaklardır bu işi yapan köklü aileler bulmak mümkündür. Şifâhî geleneğin önemli bir kaynağı olan jeli'nin temel görevlerinden biri de yaşadığı toplumun mitolojisindeki efsâneleri nakletmektir. Konuları, inanılan tanrı ve tanrıçaların hikâyeleri, doğal ve doğaüstü dünyaya dâir açıklamalar, yaratılış, ölüm, ölüm ötesi gibi kavramlara dair yorumlar olan bu efsânelerin, insanların uhrevî hayatlarının ve dînî inançlarının şekillenmesinde önemli payı vardır. Efsâneleri miras alan, canlandıran ve koruyup aktaran kişi olan jeli, aynı zamanda dînî işlevlere sahip bir konumdaydı. Ayrıca insanların hayatlarındaki şenlik, evlilik, bayram ve ad koyma gibi bütün önemli olaylarda da yer almaktaydı. Bölgede İslâm'ın hakim din olmasından sonra bile jeli, bu kez hikâyelerini ve dile getirdiği konuları İslam geleneğinden seçmek kaydıyla, toplumdaki konumunu ve önemini korumuştır.

 

Bu içerik 30-05-2018 tarihinde eklenmiştir. / This content has been added on 30-05-2018

En Son Yazılar

Lahmacun Western Movies

Lahmacun Western Movies

Turkey being creative on its own terms had to do something. They created Lahmacun Western, basically classifying it as Turkish. It had all the themes, the philosophy, the scenario etc. It was just Turkish Cowboys on their horses.

History Of Package Tours

History Of Package Tours

1872 Cook embarks on a 222-day tour to Egypt – via the USA, Japan, China, Singapore and India. The journey covers more than 25,000 miles and costs 200 guineas (£210)

Love To Death

Love To Death

With the dramatic demand of “likes”; “selfies”; “been there” culture this uncontrollable waves of travellers will have a huge impact on the sustainability of such valuable sites. Let’s not forget, all these unique destinations are not curated to handle such population.

Las Cafeteras

Las Cafeteras

Over the past decade, Las Cafeteras have demonstrated that in art as in life, borders are meant to be crossed.

Aziza Mustafa Zadeh

Aziza Mustafa Zadeh

Zamanımızın en saygı gören piyanistlerinden biri olan Aziza Mustafa Zadeh, sürdürülebilir mükemmel üretimlerine devam ediyor.

Tarek Yamani - Peninsular

Tarek Yamani - Peninsular

The music of the Khaleej (a common term used to describe the Arabian Gulf) is famous for its laid-back feel and distinguished sense of swing, which is a trait not found in the music of the rest of the Middle East.

TANZANIA ALBINISM COLLECTIVE

TANZANIA ALBINISM COLLECTIVE

In 2016, producer Ian Brennan travelled to Ukerewe, the largest inland island in Africa, which can only be reached by an overpacked four-hour ferry ride.

Thomas Köner ve Novaya Zemlya

Thomas Köner ve Novaya Zemlya

Thomas Köner işte böyle bir müzik adamı. Pek çok müzisyenden daha eski ve uzun süreden beri istikrarlı bir biçimde varlığını sürdüren bir müzik adamı. Ağustos ayında 11. albümü “Novaya Zemlya” ile tekrar tüylerimizi diken diken etti.

Gabriel Prokofiev: Cello Multitracks

Gabriel Prokofiev: Cello Multitracks

Albümün adı “Cello Multitracks” ve İngiliz müzik firması Nonclassical’dan çıkan 13 parçalık bir müzik şöleni. Kulakları açık olanları hemen kavrayacak ve heyecan yaratacak niteliklere sahip.

Food – Mercurial Balm

Food – Mercurial Balm

Ritimlerden oluşan doku, usta müzisyenlerin elinde olgun bir kıvama getiriliyor. Müzikteki dinamizm var olan her parçanın üzerinde bir dalga gibi süzülüyor, mevcut perküsyon vuruşları ise usul ve tarz arasındaki ince çizgiyi sınırlayıp grubun yaratıcılığını

The Bad Plus – Made Possible

The Bad Plus – Made Possible

Üçlünün yeni albümün adı “Made Possible” yani mümkün kılmak. Albümün adından da anlaşılacağı üzere The Bad Plus’tan uzun zamandan beri beklenen kendilerine özgü, kendi bestelerinden oluşan bir albüm var karşımızda.

Yaron Herman – Alter Ego

Yaron Herman – Alter Ego

“Alter Ego” çalışmasında Yaron Herman piyano üçlüsü kurgusundan uzaklaşıyor ve daha kalabalık bir ekip olarak ilk defa müzik yapıyor. Ağırlıkta Parisli müzisyenlerden oluşan bu yeni ekip ağırlıkta nefeslilerden oluşuyor.

Turkish Folk Music Idol Özay Gönlüm

Turkish Folk Music Idol Özay Gönlüm

Özay Gönlüm was from Denizli because of his father. He was born in 1940 in Erzincan where his father was in the military at that time. He started music in young ages when he was playing the harmonica and then he started to play the violin in secondary school.

Omar Faruk Tekbilek - Love Is My Religion

Omar Faruk Tekbilek - Love Is My Religion

Omar Faruk was a musical prodigy. He was born in Adana, Turkey to a musical family who nurtured his precocious talents. At the age of eight, he began his musical career by developing proficiency on the kaval, a small diatonic flute.

Blue Maqams Anouar Brahem

Blue Maqams Anouar Brahem

Three brilliant improvisers join him in this album, recorded in New York in May 2017. For Brahem and Dave Holland the album marks a reunion: they first collaborated 20 years ago on the very widely-acclaimed Thimar album.

Dünün Geleceği Bugün, Bugünün geleceği yarın

Dünün Geleceği Bugün, Bugünün geleceği yarın

Özellikle günümüzde şimşek hızı ile atılımlarda bulunan fiyakalı teknolojinin getirdiği gelecek bir muamma olarak karşılanmaya başlandı. Bazıları heyecanla beklerken bazıları kıyamet elçisinin geldiğini varsayarak köşelerine sindi

Fail Play

Fail Play

It should have wide appeal among all those with ears that are drawn to the cracks between genres, or to the overarching pure music that transcends those genres.

Gaye Su Akyol: Istikrarlı Hayal Hakikattir

Gaye Su Akyol: Istikrarlı Hayal Hakikattir

Growing up in cosmopolitan Istanbul listening to Anatolian music icon Selda Bağcan and Kurt Cobain in equal measure, Akyol skipped right over the tired Oriental/Occidental paradigmatic clichés. Gaye’s music was global in concept and local in spirit and nuance right from the very beginning.